محمد سعيد جانب اللهى
266
پزشكي سنتى و عاميانه مردم ايران با نگاه مردم شناختى ( فارسى )
دعاى جنزده : در سروستان دعانويس دعا مىنويسد ، بعد يك ريسمان سفيد و يك ريسمان سياه را به اندازهء قد و بالاى شخص جنزده آماده مىكنند ، سپس هر دو ريسمان را جفت كرده چهل بار حمد و سوره مىخواند و به آن فوت مىكند ، بعد هر دو ريسمان را لاى دعاى نوشته شده مىگذارد و جلدى از چرم يا پارچه كرده به بازوى راست مريض مىبندند ( همايونى ، 1371 : 350 ) . دعاى نزلهبند : كسى كه درد مفاصل يا درد ديگرى بدون زخم و جراحت داشته باشد ( سردرد ، كمردرد ، شقيقهدرد ) دعاى نزلهبند مىگيرد . دعانويس اول دعا را روى تخممرغى كه حتما بايد از مرغ سياهرنگ باشد ، مىنويسد ، يكبار هم اين دعا را روى كاغذ مىنويسد و جلد مىگيرد . اگر مريض مرد باشد آن را در بغلش نگاه مىدارد و اگر زن باشد ، بايد در طرف راست سرش قرار دهد ، تخممرغ را نيز با نخى به سقف اتاق به طورى مىآويزند كه وقتى مريض مىخوابد بالاى سرش قرار گيرد . وقتى زرده و سفيده اين تخممرغ خشك شد ، مريض نيز بهبود مىيابد ( همايونى ، 1371 : 350 ) . در ميبد براى درمان نزله « 1 » ( سرماخوردگى با تب و سرفه ) يك نى قد مريض مىگيرند ، بعد دو تكه مىكنند ، يك سورهء قرآن روى آن مىنويسند و با نخى كه از دختر نابالغ گرفتهاند ، دو تكهء نى را به هم مىبندند و از پهنا روى ديوار بالاى سر مريض مىآويزند ( تحقيقات ميدانى مؤلف ) . چشم و نظر : در بافق بعد از اينكه يقين كردند ، مريض چشم خورده است ، دعانويس دعايى مىخواند و به صورت بيمار مىدمد ، بعد دو نوع دعا مىنويسد كه يكى را بايد داخل پارچهاى بپيچند و به لباس بيمار آويزان كنند و دعاى دوم را با نمك و اسپند زير پاى بيمار بسوزانند ، به طورى كه دودش به بيمار بخورد ( جانب اللهى ، 1384 : 126 ) . دعاى مضرتى « 2 » : كسى كه بىحركت به نقطهاى چشم مىدوزد و رفتارش مانند ديوانههاست . دعانويس دعاى مضرتى را مىنويسد و با كاغذ جلد مىگيرد و اطراف جلد را موم مىمالد و آن را داخل يك كيسهء چرمى پارچهاى مىگذارند و به بازوى راست مريض مىبندند ، مريض در همه حال بايد اين دعا را با خود داشته باشد ( همايونى ، 1371 : 349 ) . رواندرمانى : مردم بافق بر اين باورند كه هركس به اجنه آسيب رساند ، دچار اختلالات روحى مىشود و براى درمان او نزد ملا مىروند . ملا در كتاب نگاه مىكند و به مريض تفهيم مىكند كه به چه نحو ناخواسته به اجنه آسيب رسانده است . سپس براى بيمار دو نوع دعا مىنويسد كه يكى از آنها را بايد با اسپند و نمك روى زغال گذاشته زير پاى بيمار بسوزانند تا دودش به بيمار
--> ( 1 ) . nazla ( 2 ) . mazarrati